آهنين دارد و مردم آن شهر زنديقند . « 1 » تميم نخستين مسلمانى است كه علاوه بر اطلاعاتى دربارهء قوم تغزغز و ديگر قبايل ترك ، از خانچو پايتخت تغزغز كه نزديك تورفان « 2 » بوده ، نيز اطلاعاتى ارائه مىكند . « 3 » خبر ديگر در اين‌باره سفر معروف سلّام مترجم به نواحى شمال در دوران واثق خليفه است . داستان اين سفر به دليل ذكر نام برخى از مكانها كه در خاك روس واقع است ، براى روسها اهميت بسيار دارد . مينورسكى در سال 1937 ميلادى آن را حكايتى خرافى دانسته كه در آن چند نام جغرافيايى آمده است ؛ « 4 » ولى دخويه در 1888 اين سفر را يك واقعه تاريخى و ترديدناپذير شمرده است و توماشك « 5 » كه آثار او در جغرافياى تاريخى مورد اعتماد است ، نظر دخويه را تأييد كرده است . « 6 » واسيلىيف « 7 » دانشمند بيزانس‌شناس عقيده دارد كه احتمالا سلّام محلهايى را كه طى مسافرت خود ديده براى خليفهء عباسى وصف كرده است ؛ « 8 » ولى بايد گفت كه روايت اين سفر موثق است ؛ زيرا ابن خرداذبه اين حكايت را به لفظ خود سلّام مترجم بازگو مىكند و در آخر داستان اضافه مىكند كه نخست آن را از زبان سلّام شنيده است . « 9 » اين داستان در نوشته‌هاى جغرافيادانان متقدم و متأخر مانند ابن رسته « 10 » ، ابن فقيه « 11 » ، مسعودى « 12 » ، مقدسى « 13 » ،

--> ( 1 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 25 . ( 2 ) . Turfan ( 3 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 156 . ( 4 ) . حدود العالم ( تعليقات مينورسكى ) ؛ ص 61 . ( 5 ) . Tomashek ( 6 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 157 . ( 7 ) . Vasiliev ( 8 ) . همانجا . ( 9 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 139 و 145 . ( 10 ) . الاعلاق النفيسه ؛ ص 112 و 113 . ( 11 ) . مختصر البلدان ؛ ص 141 و 144 . ( 12 ) . التنبيه و الاشراف ؛ ص 26 و 31 . ( 13 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 66 ؛ بخش 2 ، ص 520 .